สมัยโบราณจะทำการทับหม้อเกลือให้กับหญิงหลังคลอดเท่านั้น แต่สมัยนี้ การทับหม้อเกลือได้กลับมานิยมกันไม่เฉพาะหญิงหลังคลอด แต่สำหรับผู้ที่ต้องการลดส่วนเกิน ผิวพรรณงดงาม ทำให้กล้ามเนื้อหน้าท้องกระชับ รวมทั้งคนขี้เมื่อยด้วย สำหรับหญิงหลังคลอดปกติ ไม่ได้คลอดด้วยวิธีการผ่าตัด สามารถทำการทับหม้อเกลือหลังคลอดได้ ๑๒ วัน ถ้าผ่าท้องคลอด ต้องรอให้ครบเดือน หรือแผลแห้งสนิทประมาณ 45 วัน จึงจะประคบท้องได้ กรณีมีไข้ ห้ามทำเด็ดขาด
อุปกรณ์ในการทับหม้อเกลือมี เตาถ่านใบเล็ก ไม่ให้ใช้แก็ส เกลือสมุทรเป็นเม็ดเล็กๆ หม้อทะนน เป็นหม้อดินมีลายเซาะร่องใบเล็กๆ มีฝาปิด ไม่มีหู จำนวน ๒ ใบ ผ้าขาวสี่เหลี่ยม ขนาด ๕๐ x ๕๐ ซม. ๑ ผืน
สมุนไพรสำหรับทับหม้อเกลือ
๑. ไพล แก้ปวดเมื่อย
๒. ว่านนางคำ มีสีเหลืองคล้ายขมิ้นอ้อย
๓. การบูร
๔. ใบพลับพลึง
นอกจากนี้ ยังมีสมุนไพรตัวอื่นซึ่งเอามาใช้ได้ เช่น ว่านชักมดลูก ว่านสากเหล็ก ว่านร่อนทอง ขมิ้นอ้อย ขมิ้นชัน กำยาน พิมเสน ส่วนใบไม้ใช้แทนใบพลับพลึง ก็อาจใช้ใบข่า ใบละหุ่ง หรือใบยอก็ได้ สำหรับเกลือสมุทร ถ้าไม่มี ใช้ทรายหรือข้าวสารแทนก็ได้ แต่ใช้เกลือจะดีกว่า เพราะเกลือมีสรรพคุณช่วยนำพาสารยาซึมสู่ผิวหนังได้ดี
วิธีทับหม้อเกลือ
๑. เอาหม้อทะนนแช่น้ำไว้ ๑ คืน ควรเตรียมไว้อย่างน้อย ๓ ใบ เผื่อหม้อแตก ผ้าดิบหรือผ้าขาวซักให้สะอาดก่อน
๒. เอาสมุนไพรที่เตรียมไว้หั่นเป็นชิ้นเล็ก แล้ว โขลกให้ละเอียดผสมกับการบูร สำหรับหัวไพลควรปอกเปลือกจะได้ไม่คัน
๓. เอา เกลือเม็ดใส่หม้อดินให้เต็มทั้ง ๒ หม้อ ปิดฝา แล้วเอาไปตั้งบนเตาถ่าน อย่าให้ไฟแรงจัด หม้อจะแตกได้ ตั้งทีละหม้อประมาณ ๑๕ นาที
๔. เอาผ้า ขาวที่เตรียมไว้แผ่ออก เอาเครื่องยาที่ผสมแล้วใส่กลางผ้า ใบพลับพลึงตัดแกนกลางออก เอาด้านมันคว่ำ ด้านไม่มันหงายขึ้น วางใบพลับพลึงไขว้กากบาท วางทับบนเครื่องยา
๕. เอาหม้อเกลือที่ตั้งไฟ ร้อนดีแล้ววางบนใบพลับพลึง แล้วเอาชายผ้าทั้งสี่มุมผูกรัดหม้อให้ถือได้ เอาไปทับตามตัวจนหม้อแรกอุ่นแล้ว ให้เปลี่ยนใบพลับพลึง วางหม้อเกลือใบที่สองแทน ทำจนครบ ๖ หม้อ ใน ๑ ครั้ง ผู้ที่จะทำการทับหม้อเกลือ ควรเป็นผู้รู้เรื่องสรีระ เรื่องเส้น รู้วิธีการนวด จึงจะทำให้การทับหม้อเกลือเพื่อให้มดลูกเข้าอู่ และรัดมดลูกให้แห้งเร็วขึ้น เนื่องจากการทับหม้อเกลือ ผู้ให้บริการต้องรู้วิธีโกยลำไส้ ดันมดลูกขึ้น ก่อนทำการทับ มิฉะนั้นลำไส้อาจพองได้ รวมทั้งต้องทับหม้อเกลือไปตามจุดต่างๆที่เป็นประตูลม ใช้เวลาประมาณ ๒ ชั่วโมงสำหรับการทับหม้อเกลือ 1 ครั้ง
ความคิดเห็น
การทับหม้
การทับหม้อเกลือนิยมทำมาตั้งแต่เมื่อไหร่คะ และทำกันในภาคใดบ้าง ถ้าใครรู้ช่วยตอบด้วยนะคะ จะขอบคุณมากๆค่ะ
ทับหม้อเกลือ
มีมานานแล้วล่ะค่ะ ตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว เท่าที่ทราบนะค่ะ ส่วนใหญ่ก็จะมี ทุกภาคของประเทศไทย แต่ไม่ค่อยมีคนสนใจนำภูมิปัญญานี้ออกมาใช้กัน จึงทำให้หายไป แต่ปัจจุบันนี้ได้กลับมามีบทบาทไหม่อีกครั้ง ผู้คนให้ความนิยมมากในการดูแลมารดาหลังคลอด แบบ ไทยเรา ก็จะมีนวดหลังคลอด ประคบสมุนไพร ทับหม้อเกลือ แล้วก็ อบสมุนไพรนะค่ะ แต่บางที่จะมีการอาบ ด้วยนะค่ะ
โดย ผู้สืบสานและสืบทอดตำนานไทย
ให้คำปรึกษาเรื่อง สมนไพร และ การนวด แบบไทยๆๆใครสนใจ ติตต่อได้ทางเมลนะค่ะ
pansuk-123@hotmail.com
โดย ผู้สืบสานและสืบทอดตำนานไทย