คนไข้ชาย อายุ 49 ปี อาชีพ ทำกรอบพระ (เวลานี้ธุรกิจคงจะเฟื่องฟูมาก จากกระแสองค์จตุคามรามเทพ) มาพบหมอด้วยอาการเซื่องซึม ไม่มีเรี่ยวแรง ขึ้นบันไดไม่ได้ เหนื่อยมาก สีหน้าหม่นหมอง
เมื่อจับชีพจรทั้งสองข้าง พบว่า ชีพจรจมลึกมาก ความดัน 136/108 ตาแห้งมัว ปลายลิ้นแดงเล็ก อุ้งมือร้อน แต่ไม่มีเหงื่อที่อุ้งมือ เหงื่อออกน้อย กลางคืนตื่นบ่อยเพราะปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะสีเหลือง มีฟอง เหลวเหมือนน้ำตาลเชื่อม (คนไข้บอก) เคยตรวจพบไตอักเสบเมื่อ 3-4 เดือนก่อนมาพบหมอครั้งนี้ เมื่อสอบถามเกี่ยวกับอาหาร คนไข้บอกว่า ทานอาหารจืดๆ และปรุงด้วยเนื้อสัตว์เป็นหลัก รับประทานข้าวกล่องเป็นประจำ เป็นโรคกระเพาะมาหลายสิบปี เคลื่อนไหวน้อย ไม่ออกกำลังกาย
การตรวจโครงสร้างร่างกาย พบว่า กล้ามเนื้อสะบักหลังขวายกสูง (น่าจะเป็นเพราะอาชีพ นั่งมากและตะแคงข้างขวา) มีอาการปวดสะโพกขวา ขาหนีบ ปวดร้าวถึงเข่า
จากประวัติที่กล่าวมาทั้งหมด วินิจฉัยได้ตามพระคัมภีร์สมุฏฐานวินิจฉัยว่า อาการคนไข้เข้าขั้นสันนิบาต (ร่าง กายแปรปรวนทั้งธาตุน้ำ ลม ไฟ กระทบถึงธาตุดินแล้ว) ธาตุไฟกำเริบ ถึงพิการ ธาตุน้ำหย่อน ถึงพิการ ธาตุลมหย่อน ถึงพิการ
ถ้าวิเคราะห์ตามพระคัมภีร์โรคนิทาน คนไข้นี้มีอาการ มูตรพิการ, กำเดากำเริบ, ปริณามัคคีแตก, อังคะมังคานุสารีวาตาแตก, อโธคมาวาตาแตก
การรักษา จากแนวความคิดความสัมพันธ์ของตรีโทษ (ปิตตะ วาตะ และเสมหะ) 1. รักษาปิตตะ เพื่อลดกำเดา ได้ให้ยาถ่ายพิษ ยาถอนพิษ เบญจโลกวิเชียร
2. รักษาเสมหะ เพื่อคลายความหนืดข้นของโลหิต ได้ให้ยาถ่ายเมือกมันในลำไส้ และให้ยาขับปัสสาวะ
3. เสริมวาตะ โดยให้ยาหอมบำรุงหัวใจ และ ขมิ้นชันเพื่อช่วยขับลม ให้ทานอาหารขับลม ประเภทเครื่องเทศให้มากขึ้น และบริหารร่างกาย
5 วันต่อมา คนไข้ได้มาพบอีกครั้ง พบว่า คนไข้เริ่มมีเหงื่อซึม สีหน้าดีขึ้น ท้องไม่อืด ท้องนิ่มลงในเวลาเช้า มีไข้ต่ำ 1 วัน หลังจากทานยา ความดันลดลงเหลือ 130/90 ชีพจรมีกำลังมากขึ้น หมอได้ให้ยาขับปัสสาวะไปอีก 1 ขวด คนไข้ขอยาขมิ้นชัน และยาถ่ายเมือกมันเพิ่มเติม คืนวันนั้น ประมาณ 4 ทุ่ม ขณะที่หมอกำลังเดินทางกลับบ้าน คนไข้โทรมาบอกว่ารู้สึกปวดร้าวบริเวณขาหนีบ หมอคิดว่า น่าจะเกิดจากนิ่วเคลื่อนตัวแต่ไม่หลุด แต่เนื่องจากเป็นเวลาดึกแล้ว คนไข้ไม่สามารถไปหาหนวดข้าวโพดมาต้มทานเพื่อขับนิ่วได้ จึงขออนุญาตหมอไปหาหมอแผนปัจจุบันที่คลินิกใกล้บ้าน
หมอที่คลินิกได้ให้ยาขับนิ่วและทานน้ำมากๆ พอเช้าวันรุ่งขึ้นนิ่วที่ติดอยู่ก็หลุดออก คนไข้มาพบหมออีกครั้ง แต่ไม่ได้มาเพราะอาการเจ็บป่วย เอาพระฤษีจินดามณีที่หมอฝากเข้ากรอบมาส่งให้ ด้วยสีหน้าสดชื่น มีกำลัง หน้ามีสีเลือดฝาด เมื่อถามถึงอาการทั่วๆไป อาการที่เคยเหนื่อยแบบใจจะขาดเมื่อขึ้นบันได ไม่เป็นแล้ว ปัสสาวะได้คล่อง นอนหลับตลอดคืน เหลือแต่อาการปวดตามตัว รอการรักษาต่อไป