คนไข้ชายวัย ๓๘ ปี มาพบด้วยอาการเจ็บบริเวณเอว มีภาวะไข้ต่ำๆ ครั่นเนื้อครั่นตัว อาการไข้นี้ คนไข้ได้แก้ไข โดยการรับประทานยาแก้ไข้พาราเซตามอล อาการไข้ก็หายไป แต่จะมีอาการเจ็บบริเวณเอวมาแทน เมื่ออาการเจ็บเอวทุเลา อาการไข้ก็กำเริบ อีก และระยะหลังๆ นี้ เริ่มมีอาการท้องอืด รู้สึกมีก้อนลมในท้องตลอดเวลา อุจจาระถ่ายทุกวัน ถ่ายง่าย ปัสสาวะนั้น ไม่ขัด ไม่แสบ ไม่หยด ไม่ย้อย แต่ลักษณะน้ำปัสสาวะใสมากคล้ายน้ำฝน
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต เคยรับการรักษาภาวะกรวยไตอักเสบ เมื่อปีที่แล้ว ใช้การบำบัดโดยการฉีดยา รักษาอยู่ประมาณ ๓ วัน ก็รู้สึกหายปวด และรู้สึกเป็นปกติ
ประวัติส่วนตัว มีอาชีพเกษตรกรรม เมื่อเว้นจากการทำนาทำสวน ก็จะรับจ้างเลื่อยไม้และแปรรูปไม้อยู่เป็นประจำ ขยันขันแข็งในการงานมาก และมักกลั้นปัสสาวะอยู่บ่อยๆ
การตรวจร่างกาย พบภาวะไข้ , กล้ามเนื้อบริเวณหลังแข็งและเกร็งตัวมาก , กล้ามเนื้อท่อนขาทั้งสองข้าง ตามแนวเส้นพื้นฐานขาด้านนอก แข็ง, เกร็ง และเส้นเอ็นตึงแข็งมาก
การวินิจฉัยตามแนวทางการแพทย์แผนไทย
- จากพฤติกรรมในการทำงานและมักกลั้นปัสสาวะอยู่เป็นประจำ เป็นเหตุให้ ระบบทางเดินปัสสาวะผิดปกติ เกิดการอักเสบ ถึงขั้นกรวยไตอักเสบ (อาการนี้เคยเป็นและได้รักษาแต่พอทุเลายังไม่หายเป็นปกติ)
- จากพฤติกรรมในการทำงานพิเศษ โดยการเลื่อยไม้และแปรรูปไม้เป็นประจำ เป็นเหตุให้ กล้ามเนื้อหลัง เส้นเอ็นแข็งและเกร็งตัวมาก จากสาเหตุที่กล่าวข้างต้น จึงวินิจฉัยว่า เกิดภาวะโทสันฑฆาต อันกล่าวไว้ในคัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา
การรักษา ณ วันนี้ ให้ยาแก้ไข้เบญจโลกวิเชียร โดยจัดเป็นยาต้มให้ ๑ ชุด ต้มดื่ม ก่อนอาหาร เช้า/กลางวัน/เย็น ครั้งละ ๕๐๐ ซี.ซี.
คำแนะนำ ๑. งดอาหารหมัก,ดอง ทุกชนิด ทั้งผักและโปรตีน รวมถึงอาหารที่ได้จากแป้งหมักชนิดต่างๆ
๒. งดเนื้อวัว ,ข้าวเหนียว ,ขนุนและทุเรียน ด้วย
๓. ให้ดื่มน้ำสะอาด วันละ ๑-๒ ลิตร
๔. งดรับงานที่ต้องใช้กล้ามเนื้อหลังมากๆ เช่น การเลื่อยไม้และอื่นๆ
คนไข้มาตามนัดครั้งที่ ๑ อาการ ไข้ได้หายไปแล้ว ช่วงที่ได้กินยา ๒ วันแรก รู้สึกอยากหลับ จึงได้นอนพักและตื่นขึ้นมามีกำลังการดีขึ้น ภาวะท้องอืดเกิดเป็นบางครั้ง ไม่เสียดแน่นตลอดเวลา ถ้าเดินบ่อยๆ จะปวดขาทั้งสองข้าง ลักษณะของน้ำปัสสาวะคล้ายกับน้ำยาที่กินเข้าไป
การรักษา ให้ยาชำระเส้นเอ็น ๑ ชุด ต้มดื่ม เช้า/เย็น ครั้งละ ๕๐๐ ซี.ซี. คนไข้มาตามนัดครั้งที่ ๒ ภายหลังการกินยา คนไข้รู้สึกง่วงนอนและอยากพัก ช่วงนี้จึงได้นอนพักเวลากลางวันเป็นประจำ อาการตึงขาทั้งสองข้างหายไปแล้ว ภาวะท้องอืดไม่มีอาการ อาการเจ็บเอวรู้สึกเพียงเล็กน้อย ถ้าวันไหนเจ็บเอวจะมีภาวะไข้ร่วมด้วย
การรักษา ให้ยาโทสันฑฆาต ๑ กระปุก(น.น.ยาผง ๕๐ กรัม) ชงละลายน้ำผึ้ง ครั้งละ ๑ ช้อนชา ก่อนอาหาร เช้า/เย็น คนไข้มาตามนัดครั้งที่ ๓ ไม่มีภาวะไข้ และอาการเจ็บเอวนั้นดีขึ้น และเริ่มทำงานแล้ว น้ำปัสสาวะเป็นปกติ มีสีเหลืองอ่อนๆใส
** หมายเหตุ คนไข้เริ่มดีขึ้นเรื่อยๆ และขณะนี้ยังรับการรักษาต่อเนื่อง จนกว่าร่างกายจะเป็นปกติ
ภาคผนวก อนึ่งว่าด้วยโทษโทสันฑฆาต (คัดจาก แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์เล่ม ๒) คือ บุรุษ และ สตรี ย่อมมีเหมือนกันจะยกกล่าวแต่บุรุษนั้นก่อน ถ้าผู้ใดเป็นโรคโทสันฑฆาตเป็นเพื่อกร่อนแห้งและปัตคาด จึงให้ เจ็บเสียด และเป็นพรรดึกและเป็นลม และโลหิตให้เป็นก้อนอยู่ในท้อง ให้เจ็บทั่วสรรพางค์กายให้เจ็บคอ ให้มือเท้าตาย ให้เมื่อยขบขัดหัวเหน่า และสองต้นขา หน้าตะโพก ให้ท้องตึงไว้ทั้งสองราวข้าง และทวารเบาเน่าเป็นบุพโพโลหิต ให้เจ็บศีรษะ วิงเวียนหน้าตา ให้ปากเปรี้ยว เสียงแหบ จักษุมืด ให้ขัดราวข้างทรวงอก ให้ท้องขึ้นท้องพอง กินอาหารไม่รู้รส โทษทั้งนี้เป็นเพราะเสมหะโลหิตแห้งอยู่ในไส้ นอกไส้ บางทีให้เป็นพรรดึก เมื่อจะเป็นนั้นให้มึนเนื้อตัว ให้ถอยอาหาร บางทีให้จับสะบัดร้อน หนาว ให้ปากเปรี้ยว หวาน ดังนี้ ชอบที่กับโรคกล่าวมานี้ ทั้งนี้ก็เป็นเพราะโลหิตเสมหะแห้งติดกระดูกสันหลัง และโรคทั้งนี้ บุรุษสตรีก็เหมือนกัน…
ยาแก้โทสันฑฆาตเครื่องยา ; สะค้าน ผักแพวแดง ดองดึง ว่านน้ำ มหาหิงคุ์ ยาดำ โกฐจุฬาลัมพา โกดสอ โกฐพุงปลา หัวอุตพิต ชะเอมเทศ ดีปลี แก่นแสมทะเล สิริยาทั้งนี้เสมอภาค พริกไทย(ดำ) เท่ายาทั้งหลาย ทำผงละลายน้ำผึ้งกินหนัก ๑ สลึง แก้โรคทั้งปวง ดังกล่าวมานี้หายวิเศษนักแล...
ความคิดเห็น
ขอบคุณสำหรับความรู้
อ่านแล้วรู้สึกดีจัง มีประโยชน์มากเลยค่ะ ขอบคุณมากค่ะ
ทำไมไม่ให
ทำไมไม่ให้ธรณีสัณฆาต เป็นการถ่ายกษัยเส้น มีข้อสงสัยข้อมูลของคนไข้บอกว่าชอบกั้นปัสสาวะแต่น้ำปัสสาวะกลับใส คนไข้ดื่มน้ำมากแค่ไหนต่อวัน
ตอบคำถาม
ยาธรณีสันฑฆาตสรรพคุณเป็นยาถ่ายกษัยเส้นก็จริงแต่ให้ดูที่สรรพคุณของเครื่อง ยาซึ่งเป็นยารสร้อนให้ขณะที่คนไข้มาพบยังมีอาการไข้อย่ การแก้ไขต้องจัดการกับแขกที่มาเยือนก่อน จากนั้นจึงค่อยดูแลเจ้าบ้าน ยาธรณีสันฑฆาตเป็นยาถ่ายที่เน้นการถ่ายอุจจาระ เถาดานในลำไส้ ซึ่งคนไข้เส้นแข็งมากทั้งสองขาและกล้ามเนื้อหลังแข็งเป็นดานในขณะที่กล้าม เนื้อหน้าท้องเป็นปกติ การใช้ยาชำระเส้นเอ็นจะตรงจุดมากกว่า เพราะตัวยาหลักในยาชำระเส้นเอ็นคือ เถาวัลย์เปรียง ซึงมีสรรพคุณในการชำระเส้นเอ็นโดยตรงและยังบำรุง,ชำระของเสียที่ตกค้างภายใน ไตได้ดีอีกด้วย พฤติกรรมในการกลั้นปัสสาวะเมื่อแรกๆนั้น น้ำปัสสาวะจะขุ่นข้น หรือสีค่อนข้างเข้มแต่ถ้า ยังมีพฤติกรรมแบบนี้ติดต่อกันนานเข้า หน่วยกรองของไตจะไม่สามารถขจัดของเสียของมาได้เนื่องจากมีของเสียที่ตกค้าง ภายในมากเกินไป จึงเป็นเหตุให้น้ำปัสสาวะใสขาว ถึง จะดื่มน้ำมากหรือน้อยก็ตาม ในการนำตำรับยามาใช้ในแต่ละกรณีนั้นไม่ควรดูที่สรรพคุณที่กล่าวไว้อย่าง เดียว ควรจะดูสรรพคุณของเครื่องยาและสรรพคุณของตัวยาหลัก แล้วจึงนำมาปรับใช้กับคนไข้ซึ่งเป็นศิลปะที่หมอยาจะต้องศึกษาและเรียนจากคนไข้..
ขอขอบคุณค
ขอขอบคุณคุณหมอที่กรุณาตอบข้อสงสัย ไม่เห็นคำถามข้อสงสัยไปในเชิงลบ เห็นเป็นโอกาสที่จะแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เห็นคำวิจารณ์ต่าง ๆ ก็เพื่อช่วยเป็นหัวข้อที่นำมาพิจารณาทบทวนความรู้ กลับมาค้นตำรา หรือสอบถามจนมั่นใจ เป็นการเพิ่มพูนความรู้อีกทางหนึ่ง ไม่ใช่เรื่องอัตตา ถือทิฎฐิ ถูกผิดเท่านั้น
ช่วยกันแสดงความเห็น
เห็นด้วยค่ะสำหรับการแลกเปลี่ยนความเห็น แพทย์แผนไทยขาดองค์ความรู้ในภาคปฏิบัติ พวกเราจึงต้องช่วยกันสรุปบทเรียน ทุกคำถาม และทุกคำตอบมีประโยชน์เพื่อการพัฒนาองค์ความรู้แพทย์แผนไทย หวังว่าคงเข้ามาอ่านและแสดงความเห็นอีก